سفیداب؛ یکی از ستون های هفت گانه بزک

یادی از روشورهای قدیم

سفیداب؛ یکی از ستون های هفت گانه بزک

سمانه ملازینلی

 

 

گلوله‌های کج‌ومعوج کرم رنگِ داخل حمام که روی کیسه‌های زمخت کشیده می‌شد را کمتر کسی است که تجربه نکرده باشد. گلوله‌هایی که به سفیداب (روشویه) معروف بود و آن زمان به‌عنوان تنها لایه بردار حرف اول را می‌زد. حتی در زمان قدیم آرایشگرها قبل از اینکه صورت زنان را بند بیندازند گِل سفیداب را روی صورت می‌مالیدند تا پوستشان نرم شود. سفیداب، سلول‌های مرده پوست را از بین می‌برد و بسیاری از افراد از آن به‌عنوان ماسک روشن‌کننده پوست استفاده می‌کنند.

سفیداب‌ها هنوز هم همراه حمام‌کردن‌ها هستند و کمتر کسی می‌داند که بهترین‌هایشان در شهر کویری یزد ساخته می‌شود. سفیداب یزد، این لایه بردار و روشور قدیمی که به نظر می‌آمد توان رقابت با محصولات جدید و برندهای رنگارنگ را نداشته باشد، سال پیش در فهرست آثار ناملموس کشور نیز به ثبت رسید و همچنان پیشتاز به جلو می‌راند. هرچند این پیشتازی تا زمانی است که از افرادی که در این عرصه فعالیت می‌کنند حمایت شود تا طرز تهیه و تولید سفید آب نسل به نسل انتقال یابد و به گردونه فراموشی سپرده نشود.

گِل مخصوص سفیداب

برای تولید و ساخت این لایه‌بردار قدیمی، قبل از هر چیزی باید گِل مخصوص سفیداب را تهیه کرد و این مهم‌ترین و اولین قدم برای تهیه سفیداب است. در یزد آن‌هایی که سفیداب را درست می‌کنند و با تولید انبوه آن سروکار دارند می‌دانند که برای تهیه گِل سفیداب، نباید سراغ عطاری‌ها رفت بلکه باید از شهر خارج شد. روستاهای اطراف یک معدن که سنگش فقط به درد تولید گل سفیداب می‌خورد، بهترین گزینه برای تهیه این گل مخصوص هستند. اینکه چه کسی و چه کسانی سنگ سفت‌وسخت معدن را تبدیل به گل سفیداب می‌کنند تا به دست تولیدکننده برسد را می‌توان با یک پرس‌وجوی ساده، به دست آورد.

روستای دره زرشک، جایی است که حاج عبدالحسین دره زرشکی چهل سال است که با سنگ معدنِ «توران پشت» گِل مخصوص سفیداب درست می‌کند. جلوی خانه‌اش میدان بزرگی است که سنگ آسیاب و حوضچه و دیگر وسایل زیر آسمان آبی به چشم می‌آید، چیزهایی که خودش ساخته تا با آن‌ها گل مخصوص سفیداب را درست کرد. حاج عبدالحسین که حالا ۸۴ ساله است، هنوز قبراق و سرحال با پتک به سنگ‌های بزرگی که از معدن آورده می‌کوبد و می‌گوید: پدرم همین شغل را داشت. سنگ‌های معدن را می‌خرید و آن‌ها را خرد می‌کرد و گل سفیداب می‌ساخت. گاو داشت و با گاو، سنگ‌ها را آسیاب می‌کرد.

 

برای مطالعه ادامه این مطلب ، شماره ۱۷۸ هفته نامه پرگار را از لینک زیر دانلود کنید:

مطالب زیر را حتما مطالعه کنید
نظرات و دیدگاه ها
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با مطلب باشد منتشر نخواهد شد

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.